CMK MD. 128 KAPSAMINDA ELKOYMA TEDBİRİ

Suç ve suçlunun araştırılması kadar, bu suçlardan elde edilen gelirlerinin de araştırılması ve bu gelirlere elkonulması gerekmektedir. Elkoyma içerisinde de en önemli tedbirlerden birisi CMK’nun 128. maddesinde düzenlenmiş bulunan taşınmaz, hak ve alacaklara elkoyma tedbiridir.

El Koyma Tedbirine Konu Olabilen Malvarlığı ve Malvarlığı Değerleri

Hangi malvarlığı ve malvarlığı değerlerinin bu elkoyma tedbirine konu olabileceği CMK’nun 128. maddesinin birinci fıkrasında tek tek gösterilmiştir. 

CMK’nun 128. maddesinin birinci fıkrasına göre, “taşınmazlara, kara, deniz veya hava ulaşım araçlarına, banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba, gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacaklara, kıymetli evraka, ortağı bulunduğu şirketteki ortaklık paylarına, kiralık kasa mevcutlarına, diğer malvarlığı değerlerine elkonulabilir.” 

Maddede önce bentler halinde elkoymanın konusunu oluşturabilecek olan malvarlığı ve malvarlığı değerlerinin tek tek gösterilmiştir. Bunun dışında son olarak da “diğer malvarlığı değerlerine” yer verilmek suretiyle, elkonulabilecek malvarlığı ve malvarlığı değerleri konusunda kapsamlı bir düzenleme öngörülmüştür. Böylece tüm malvarlığı değerlerine elkoymanın önü açılmıştır. 

Cmk md. 128 ve Somut Delillere Dayanan Kuvvetli Şüphe Nedeni

Taşınmaz, hak ve alacaklara elkoyma tedbirinin uygulanabilmesi için, soruşturma ya da kovuşturma konusu suçun işlendiğine, malvarlığı ve malvarlığı değerlerinin bu suçlardan elde edildiğine dair “somut delillere dayanan kuvvetli şüphe nedeninin” bulunması zorunludur. 

Koruma tedbirine başvurabilmek için bir suç işlendiğine ilişkin belirli nitelikte şüphenin varlığının bulunması gerektiğinden, önce soruşturma ya da kovuşturma konusu suçun işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe nedenin varlığının bulunup bulunmadığının belirlenmesi gereklidir.  

Suçun işlendiğine ilişkin belirli nitelikteki şüphenin varlığının bulunması halinde, öncelikle söz konusu tedbirin uygulanacağı malvarlıkları ve malvarlığı değerlerinin bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe nedeninin bulunup bulunmadığına bakılmalıdır. Kanunda, suçun işlenmesi ve elkoymaya konu olacak eşyanın bu suçtan elde edildiğine ilişkin olması gereklidir. 

Şüpheli veya sanıkların tüm malvarlığı ve malvarlığı değerleri değil sadece, suçtan elde edildiği tespit edilen taşınmazlara, hak ve alacaklara elkoyma koruma tedbirinin uygulanması gerekir.  

Buna karşılık, suçtan elde edilen bir gelir olup olmadığını araştırılmadan hukuka aykırı olarak şüpheli ve sanıkların nakdi ya da ayni tüm hak ve alacakları ile malvarlığına da elkonulması Anayasamızın 35. maddesinde belirtilen mülkiyet hakkı ve 36. maddesinde düzenlenen “adil yargılanma hakkını” önemli ölçüde zedelemektedir.

Cmk md. 128 Kapsamında Hangi Suçlar Hakkında Elkoyma Tedbiri Uygulanabilir?

1. Türk Ceza Kanunu’nda tanımlanan; 

• Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (md. 76, 77, 78), 
• Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (md.79, 80) ile organ veya doku ticareti (m. 91), 
• Hırsızlık (md. 141, 142), 
• Yağma (md. 148, 149), 
• Güveni kötüye kullanma (md. 155), 
• Dolandırıcılık (md. 157, 158), 
• Hileli iflas (md. 161), 
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (md. 188), 
• Parada sahtecilik (md. 197), 
• (Mülga: 21/2/2014 – 6526/10 md.; Yeniden düzenleme: 24/11/2016-6763/25 md.) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (md.220/3), 
• İhaleye fesat karıştırma (md. 235), 
• Edimin ifasına fesat karıştırma (md.236), 
• (Ek: 24/11/2016-6763/25 md.) Tefecilik (md. 241), 
• Zimmet (md. 247), 
• İrtikap (md. 250) 
• Rüşvet (md. 252), 
• Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (md. 302, 303, 304, 305, 306, 307, 308), 
• (Değişik: 2/12/2014-6572/41 md.) Anayasal Düzene ve bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (md. 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),

2. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (md. 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337) suçları.

3. Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (md. 12) suçları,

4. Bankalar Kanunu’nun 22’nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu,

5. Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar,

6. Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74’üncu maddelerinde tanımlanan suçlarıdır. 

Cmk md. 128 Kapsamında Elkoyma Tedbiri Konusunda Karar Verme Yetkisi

Tedbir konusunda karar verme yetkisi, kanun değişikliğiyle birlikte “Ağır Ceza Mahkemesinin oybirliği ile karar alması şartından sulh ceza hâkimi tarafından karar verilebilmesi şartına bağlanmıştır.  

Cumhuriyet savcısının gecikmesinde sakınca olan hallerde, basit elkoyma kararında olduğu gibi, emir verme yetkisi bulunmamaktadır. Ancak istisna olarak, 5549 sayılı kanunda belirtilen (katalog) suçlara ekleme yapılmakla birlikte, “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama” ve “Terörizmin finansmanı” suçlarıyla ilgili olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da elkoyma kararı verebilmektedir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulacaktır. Hâkim de en geç yirmi dört saat içinde elkoyma işleminin onaylanıp onaylanmamasına karar verecektir. Hâkimin onaylamama yönünde karar vermesi veya yirmi dört saat içinde hiç karar vermemesi halinde Cumhuriyet Savcılığının kararı hükümsüz kalacaktır.